Uluslararası Telekomünükasyon Birliği (International Telecomunication Union - ITU, www.itu.int) hükümetler ile özel sektör kuruluşlarının küresel haberleşme ağ ve hizmetleri arasındaki eşgüdümünü sağlamayı amaçlayan BM ihtisas kuruluşudur. Halen 194 ülke ITU’ya üyedir. Ayrıca özel sektör ve akademik camiadan yaklaşık 1000'i aşkın üyesi ve ortak üyesi (associate) mevcuttur.

Telekomünikasyon alanında uluslararası teşkilatlanmanın tarihi 19. yüzyıla uzanmaktadır. ITU, 17 Mayıs 1865’te, aralarında ülkemizin de bulunduğu 20 kurucu üye tarafından Paris’te Uluslararası Telgraf Birliği adıyla kurulmuştur. Zamanla gelişen ITU, 1932’de düzenlenen Madrid Konferansında bugünkü adını almış ve örgütün geliştirilerek çağdaşlaştırılması amacıyla 1947’de BM ihtisas kuruluşuna dönüşmüştür. ITU’nun merkezi 1948 yılında Bern’den Cenevre’ye taşınmıştır. ITU 2015 yılında 150’nci kuruluş yıldönümünü kutlamıştır.

ITU’nun Genel Sekreterliğini,Doreen Bodgan-Martin (ABD) yürütmektedir. Adıgeçen 26 Eylül-14 Ekim 2022 tarihleri arasında Bükreş'te düzenlenen PP-22 Konferansında yapılan seçimlerde 172 oydan 139’unu alarak Genel Sekreterliğe dört yıllığına seçilmiştir. Bodgan-Martin’in seçimleri kazanması ITU’nun 157 yıllık tarihinde ilk kez bir kadının genel sekreterlik unvanı alması bakımından önem taşımaktadır.ITU’nun PP-26 toplantısında, mevcut Genel Sekreter,Doreen Bogdan-Martin kural gereği bir dönem daha aday olmuştur.

Temel Organlar

-Tam Yetkililer Konferansı (PP-Plenipotentiary Conference): Örgüt faaliyetleri açısından en üst düzey karar organı olan PP belirleyici rol oynamaktadır. Anılan Konferanslarda Örgütün temel politikaları değerlendirilmekte, ayrıca Konsey Üyeleri, Genel Sekreter ve Yardımcısı ile bağlı Büro başkanları seçilmektedir. Dört yılda bir toplanmaktadır.

Tam Yetkili Temsilciler Konferansının sonuncusu 2022 yılında Bükreş/Romanya’da düzenlenmiş olup, bir sonraki konferans olan PP-26, Katar’ın başkenti Doha’da 9-27 Kasım 2026 tarihleri arasında düzenlenecektir.

-ITU Konseyi: 1947 yılında Tam Yetkililer Konferansı’nda alınan bir karar doğrultusunda oluşturulmuştur. Bölgesel dağılım esasına göre seçilen teşkilat üyesi ülkelerin en fazla 1/4’ünden oluşmaktadır. Halihazırda 46 üyesi bulunmaktadır. Üyelerin dağılımı bölge esasına göre yapılmaktadır. Buna göre Konsey’de, Amerika kıtasından sekiz, Batı Avrupa’dan sekiz, Doğu Avrupa’dan beş, Afrika’dan 13, Asya-Avustralya’dan 12 üye bulunmaktadır. Yılda bir kez toplanan Konsey, Tam Yetkililer Konferansları arasında kalan dönemde telekomünikasyon alanındaki faaliyet ve politikaların günün koşullarına uygunluğunu sağlamak amacıyla değerlendirilerek rapor hazırlanmasından sorumludur. Ayrıca Örgüt’ün günlük işleyişi, çalışma programlarının eşgüdümü, bütçenin onaylanması ve kontrolü gibi görevleri bulunmaktadır. Türkiye, art arda altı defadır Konsey üyeliğine seçilmektedir.

ITU Konseyinin 2026 yılı olağan toplantısı 28 Nisan-8 Mayıs 2026 tarihleri arasında Cenevre’de düzenlenmiş olup, Konsey üyesi olan ülkemizden de üst seviyeli bir heyetle iştirak edilmiştir.

-Bürolar: 1989 yılında Nice’te yapılan Tam Yetkililer Konferansında, telekomünikasyon alanında yaşanan hızlı gelişmelere ayak uydurmak amacıyla, ITU’nun, Telekomünikasyon Standardizasyon (ITU-T), Radyokomünikasyon (ITU-R) ve Telekomünikasyon Gelişim (ITU-D) olmak üzere üç ana alana odaklanmasına karar verilmiş, bu alanlarda çalışacak alt birimler olarak aynı adları taşıyan Bürolar kurulmuştur. Büro sistemi ayrıca Dünya Uluslararası Telekomünikasyon Konferansları, Dünya Haberleşme Standardizasyon Asamblesi, Küresel ve Bölgesel Radyokomünikasyon Konferansları, Radyokomünikasyon Asambleleri, Küresel ve Bölgesel Haberleşme Geliştirme Konferansları ve Dünya Bilgi Toplumu Zirvesi (WSIS) gibi bir dizi etkinliğin önünü açmıştır.

İzlenen Politikalar

Bilgi ve iletişim teknolojilerine (ICTs) erişimde ve bunların kullanımında ülkeler ve bölgeler arasında görülen büyük dengesizlik, son yıllarda sayısal bölünmüşlük (digital divide) kavramının ITU faaliyetleri kapsamında sıkça kullanılmasına neden olmuştur. Birlik’in, son dönemde sözkonusu bölünmüşlüğün mümkün olan en az düzeye indirilmesi, siber güvenlik, çocuklar açısından internet güvenliğinin pekiştirilmesi, afetler ve olağanüstü hallerde iletişim imkanlarının muhafaza edilerek afetlerin etkilerinin azaltılması, özellikle en az gelişmiş ülkelerde cep telefonu kullanımının yaygınlaştırılması, internet kullanımında küresel düzeyde genişbanda geçiş gibi konuları gündeminde giderek daha fazla ön plana çıkardığı görülmektedir.

ITU, teknoloji ve haberleşme ile doğrudan ilgili bir kuruluş olarak dinamik bir yapıya sahiptir. Bu dinamik yapı içerisinde özel sektör kuruluşlarına yönelik işbirliği politikaları da geliştirilebilmektedir.

Türkiye ile ilişkiler

Türkiye ve ITU yakın işbirliği içindedir. Türkiye ITU faaliyetlerine pek çok alanda aktif katkı sağlamaktadır.

Ülkemiz 2012 yılında yapılan ITU Konseyinde Konsey başkanlığı görevini yürütmüş olup, halihazırda B bölgesinden (Batı Avrupa) ITU Konseyi üyesidir. Ülkemiz en son 2022 yılı Ekim ayında Bükreş’te düzenlenen PP-22’de B bölgesinden 2023-2026 dönemi için ITU Konsey üyeliğine seçilmiştir. ITU’nun bir sonraki PP toplantısı PP-26 2026 yılı Kasım ayında Katar’ın Doha kentinde düzenlenecek olup, ülkemiz toplantı çerçevesinde gerçekleşecek ITU Konsey seçimlerinde yeniden aday olacaktır.

ITU bünyesinde, 2000 yılından bu yana düzenleyici kurumlar ve politika belirleyicileri sektörün önde gelen diğer paydaşları ile bir araya getiren ve bir tema çerçevesinde güncel düzenleyici konularda üst seviyeli oturumlara sahne olan Küresel Düzenleyiciler Sempozyumu (Global Symposium for Regulators-GSR) ITU Telekomünikasyon Kalkınma Sektörü ITU-D’nin en prestijli etkinliklerinden biridir.

ITU-D’nin üye ülkelerin düzenleyici kurumlarını diğer sektör paydaşları ile bir araya getiren bu önde gelen etkinliğe 2026 yılında ülkemizce evsahipliği yapılması, özellikle 9-27 Kasım 2026 tarihleri arasında Katar'ın başkenti Doha’da düzenlenecek olan ITU PP-26 sırasında yapılacak seçimlerde Konsey adaylığımızın desteklenmesine yönelik olumlu etkisi olacağı değerlendirilmiştir. Bu kapsamda ülkemiz19-22 Mayıs 2026 tarihleri arasında GSR-26’ya evsahipliği yapmıştır.